تاریخ سکونت در خرم آباد

شهری که امروزه به نام خرم آباد نامبردار شده‌است، از نخستین سکونت گاهای مردم ایران به شمار می‌رود. غارهای مسکون دره خرم آباد (غارهای کنجی، یافته، پاسنگر، گراجنه، اشکفت قمری و...) حاوی آثار زندگی انسان غار نشین در دوره‌های موسترین، بارادوستی و زارزی است و «بنابر تاریخ گذاریهای از را آزمایش رادیو کربن در غار کنجی (واقع در دره خرم آباد لرستان)قدمت آثار از 40 تا 50 هزار سال است». گزارش و نتیجه پژوهش و بررسیهای دکترفرانک هو استاد دانشگاه رایس[5] آمریکا و همکارش، فلانری و دیگر پژوهشگران همراه ایشان که در سالهای 1342 و 1343 خورشیدی در لرستان انجام گردید و به سال 1967 در امریکا نشر یافت (دوره پیش از تاریخ در جنوبغربی ایران «لرستان»، ص 4)در بردارنده اطلاعات ارزنده‌ای از دوره پیش از تاریخ خرم آباد است. فرانک هول می‌نویسد: «بهترین اطلاعات ما راجع به سکونت و نحوه امرار معاش انسانهای اواخر پلاستوسن {دوره چهارم زمین شناسی } مربوط به دره خرم آباد لرستان واقع در جنوب غربی ایران است. دره خرم آباد به درازای 15و پهنای 10کیلومتر بین کوههای آهکی که به موازات هم کشیده شده‌اند و در ارتفاع 1170 متر از سطح دریا واقع شده‌است. کوههای اطراف آن به صورت یک منبع ذخیره آب در آمده‌اند. دره خرم آباد دارای چشمه‌های آب خنک و تعدادی غار است. به هم فشردگی این دره و وجود غارهای متعددی که به وسیله انسانهای پیش از تاریخ اشغال گردیده، سبب شد که ما این دره را مرکز تحقیقات مربوط به دوره پالئولیتیک میانه دیرینه سنگی قرار دهیم. تا کنون ما 17 محل از اقامتگاههای انسانی دوره دیرینه سنگی را در این دره یافته‌ایم آنچه مسلم است این است که با تحقیقات بیشتر می‌توان محلهای بیشتری پیدا نمود. از این 17 غار، دست کم 5 غار از انها مربوط به دوره دیرینه سنگی بوده و شامل تمدن موستری [ دوره میانه دیرینه سنگی ] و متجاوز از شش غار دیگر متعلق به دیرینه سنگی فوقانی و شامل تمدن بارادوستی است، 2 غار دیگر نیز مربوط بهپایان دیرینه سنگی فوقانی و شامل تمدن زارزی بوده شاید شش غار دیگر نیز مربوط به دیرینه سنگی فوقانی باشند.آثار خرم آباد حاکی از سکونت دامنه دار و مداومی در زاگرس هستند.فرانک هول « 13مورد تاریخ یابی به وسیله رادیو کربن از آثار دیرینه سنگی در دره خرم آباد» انجام داده ایت که «دو مورد مربوط به دوره موستری و 11 مورد مربوط به مرحله، بارادوستی بوده، 2 مورد نمونه موستری از لایه زیرین غار کنجی به دست آمده و تاریخ آن متجاوز از 40 هزارسال» است و «نمونه بارادوستی به دست آمده از غار یافته بین 21 هزار تا 40 هزار سال پیش تاریخ گذاری شده‌اند» فرانک هول «به علت وفور محلهای دوره دیرینه سنگی دردره خرم آباد به یک دسته بندی موقتی از محلهای مسکونی» به شرح زیر دست یافته‌است : «1-اقامتگاههای فصلی که احتمالا به وسیله 1 یا 2خانواده پدر سالاری در مدت کوتاهی و یک فصل از سال اشغال می‌شده‌اند.2- اقامتگاههای کشتار که به وسیله گروهی از شکارچیان برای یک یا دو روز اشغال می‌شده‌اند که بین 40 هزار تا 100 هزار سال قبل از میلاد مسیح مورد استفاده بوده‌اند.3- اقامتگاههای موقتی که شکارچیان برای لحظاتی کوتاه جهت برررسی وضع شکار یا ساختن ابزار سنگی در آنجا توقف نموده و معمولا پس از ترک کردن دیگر به آنجا مراجعه نمی‌نمودند» وی در ادامه پژوهشهای خود «در دره خرم آباد به محل اردوگاههای شبانی که مربوط به 6000 تا5800 سال پیش از میلاد مسیح» بوده‌اند، دست یافته و نتیجه گرفته‌است که بین 45 هزار تا 38 هزرا سال پیش از این مردمانی غار نشین در این دره سکونت داشته‌اند که گاهی برای شکار غذایی اصلی خود کوچ می‌کرده‌اند.دیگر آثاری که از هزارهای پیش از میلا مسیح در این سرزمین به جای مانده‌اند حکایت از زیست اقوام و تأثیر مردمان و فرهنگ ان بر فرهنگ ایران باستان دارند. پیشرفت آنان به ویژه کاسیها – قدیمی ترین ساکنان و حکام آریایی این دیار که 576 سال بر بابل حکومت کردند – باعث اعجاب جهانیان شده‌است، و به همین دلیل لرستان را«مهد تمدن مفرغ (برنز)» نامیده‌اند.اما در تواریخ نام عیلامیان به عنوان نخستین دولت که به طور منظم بر لرستان حکومت کرده‌اند ثبت شده‌است

" نمایشگاه مفرغ لرستان ، اسرار ایران باستان " (2)

BRONZES DU LORESTAN
IIIe-Ier MILLENAIRE AVANT J -C

ازمناطق لرستان امروزی و ارتفاعات آن بسوی قسمت هائی که نواحی آغازین بین النهرین (میان رودان) را در بر میگیرند، از شروع قرن بیستم به این سو، هزاران قطعه برنز(مفرغ) باستانی بدست آمده است. قطعات نمایشگاه "برنز لرستان، اسرار قدیم آیران" از کلکسیون های عمومی و خصوصی تشکیل شده اند. تعدادی از این آثار در تحقیقات باستانشناسی بدست آمده ولی قسمت اعظم آنها از منابع غیررسمی (غارتگران) خریداری شده اند. شامل 230 قطعه از هزاره سوم تا هزاره اول پیش از میلاد میباشند.
این آثار بی نظیر و بی سابقه، نشان دهنده غنای فرهنگی و تکنیک بالای صنعت ریخته گری در هزاره های پیش از میلاد در این منطقه میباشند که در سالهای 1930 هیجان بسیاری در میان دوستداران آثار باستانی بوجود آوردند.
شاید بتوان گفت که ویژه ترین این آثار، متعلق به عصر آهنII، با پیکرنگاری (iconographie) متفاوت، مانند: موجودات چند گونه نیمه انسان و نیمه حیوان، موجودات افسانه ای-اسطوره ای هستند.
این اشیاء بی نظیر نشانگر هنری هستند، که در طول هزاره ها در سایه بسر میبرده. برای اولین بار در سال 1960 در اثر تحقیقات باستانشناسی در منطقه، گوشه ای از این پرده تاریک کنار زده شد.
نمایشگاهی که در موزه"سرنوشی" پاریس برپاست (4 مارس تا 22 ژوئن 2008)، کوششی است با کمک دو تن ازبهترین متخصصین معماری باستانی آقای "ژان پیئر کروسُن"
(Jean-Pierre Crusson) و خانم "وِرُنیک بَرنئو" (Véronique Barnéoud) وسعی در افکندن شعاع نوری در پس این پرده تاریک دارد.

تاریخ کلکسیون ها و تحقیقات
منطقه لرستان در قسمت میانه رشته کوه های زاگرس واقع است. دره هائی عمیق ارتفاعات را از هم جدا می کنند و این دره ها هر کدام ار طریق راه های صعب العبور و گردنه هائی اغلب مملو از برف با هم ارتباط دارند.
منطقه پشتکوه در غرب زاگرس(استان امروزی ایلام) با حصار بلندی های کبیرکوه وبسوی مناطق آغازین بین النهرین قرار دارد.
منطقه پیشکوه با راه هائی قابل دسترس تر، چراگاه ها و مراتع پهناوربرای دام ها در شرق زاگرس و رودخانه سیمره گسترده است.
در اوائل سال های 1930 به ناگهان اشیاء برنزی عجیب و زیبائی در بازارهای مختلف عتیقه یافت شدند که تشابه بسیاری با هم داشتند. کارشناسان از این شباهت ها نتیجه گیری بعمل آوردند که این اشیاء مربوط به یک تمدن هستند.
در آن دوران از قول روستائیان و فروشندگانی که این اشیاء را در قبور می یافتند، نام منطقه لرستان بر سر زبان ها افتاد و از آن زمان به بعد این اشیاء بین کلکسیونر ها نام برنز لرستان را به خود اختصاص دادند.
بخاطر اشتیاق کلکسیونر ها و تشویق آنان، تحقیقات اعلان نشده ای در نقاط دور افتاده و دور از دسترس محققین رسمی در لرستان اغاز شد و همین کارها باعث رونق بیشتر حفاری غیر مجاز توسط روستائیان و رونق بازار کپی برداری نیز شد.

از سوی دیگر، کاوش ها وتحقیقات رسمی باستانشناسان از سال های 1960 آغاز شد و تا انقلاب 1979 ادامه داشتند. آگاهی هائی که ما امروزاز هنری فراموش شده به نام برنزلرستان بدست آورده ایم، نتیجه این تحقیقات میباشند.
در این تحقیقات مجموعه بسیار وسیعی از کارهای فلزی در لرستان پیدا شدند که تاریخ پیدایش آن ها به 650 تا 3100 پیش از میلاد باز میگردد.
محققین اشیاء مربوط به تاریخ 750-1150 ق.م را به عنوان قطعات نموداری
(Bronze Canonique) طبقه بندی میکنند زیرا این دسته از یافته ها را نمون? بارز و استیلیست این منطقه ارزیابی میکنند.
متاسفانه، محققین تا کنون نتوانسته اند هیچگونه متن، تعریف، تعبیرو یا سندی از نگاره های ترکیبی و متعدد کار شده روی آثار برنز، که یقینأ از اعتقادات، باور ها و یا افسانه ها و اسطوره های مشترک مردمان ساکن در این مناطق برآمده اند، بدست آورند.

 

عصر برُنزI
- پشتکوه، عصر برُنز I-II
تیم باستانشناسی بلژیکی به سرپرستی آقای" لوئی واندِنبرگ" (Louis Vanden Berghe)، تحقیقات خود را در منطقه پشتکوه متمرکز کرده بود. " واندنبرگ" می گوید: "به نظر میرسد که منطقه پشتکوه در نیمه دوم هزاره چهارم قبل از میلاد(عصر برنزI)1 یک منطقه کویری بوده است. آثار یافت شده از دوران برنز میانی(عصربرنزII) نشان می دهند که در این دوران مردمانی که کوچ میکرده اند در این منطقه زندگی می کرده اند. نقش و نگار های کار شده بر روی سفال ها و برنزهای مربوط به این دوره حاکی از آن است که در بخش شمالی پشتکوه ارتباط و در نتیجه تاثیر پذیری از فرهنگ بین النهرین وجود داشته است. این ارتباط میتواند به دلیل کنترل سیاسی کمتر در بخش شمالی و یا پیمان ها و تماس های خاص بوده باشد".

عصر برُنز III
از دوران متأخر برنز هنوز اطلاعات داده به حدی نیست که بتوان تاثیرات و یا تحولات خاصی را تعیین کرد. در این دوران هنوز تاثیر هنر بین النهرین به چشم میخورد.

- پیشکوه
تحقیقات در منطقه پیشکوه نشان میدهد که مردمان این ناحیه در یک محل ساکن بوده اند. جالب توجه اینکه آثار سکونت تا دوره های بعدی یعنی دوران آهن رفته ،رفته کمتر شده و جای خود را به کوچ نشینی می دهد.

گورها
گورستان های میانه هزاره سوم، اکثرأ دارای گور های دست جمعی هستند. این گور ها دارای بنائی به طول 8 تا 16 متر، عرض 7,1 تا 3 متر و عمق 2 متر هستند.تنها در یک گورستان از این دوره در محوطه باستانی "بنی سرمه" (Bani Sorme) دیده شده که این گورستان دارای گور های انفرادی و بسیارمتمایز است. کناره های گورهای "بنی سرمه" از سنگ آهکی تشکیل شده اند، کف آن ها از خاک سفت و سقف آنان از سنگ های صاف دوشیبه که در برخی موارد وزن آن ها به ششصد کیلو میرسد، پوشیده می شده است. بنظر می رسد، هر گور دست جمعی برای افراد یک فامیل در نظر گرفته میشده است. در اواخر هزاره سوم این سنت به مرور از میان رفته است. 63 گوری که از دوران های بعدی در سایت"میرخیر"(Mir Kheir) اکتشاف شده اند، همگی انفرادی هستند. شاید جالب توجه باشد اگر اضافه کنیم که تمامی این گور ها به طور کلی به موازات کوه های زاگرس، با سمت و سوی شمال-غرب و جنوب-شرقی تعبیه شده اند.

عصر آهنII
کشفیات باستان شناسی عصرآهن بیشتر در منطقه پشتکوه توسط گروه آقای" لوئیس واندنبرگ" انجام شده. آثار یافت شده در پشتکوه تاثیر پذیری فرهنگی از "بابل" را مشخص میکند اما این تاثیر پذیری در دوران 1150 برای مدتی طولانی پایان می یابد. در این دوران آثار بدیلی در منطقه پشتکوه بوجود میاید که ویژه گی خاص خود را دارد و نشانگر هنر عصر آهن همین منطقه است. محققین این آثار را، آثار نموداری می نامند.
برای پایان یافتن تاثیرات فرهنگی بین النهرین در منطقه پشتکوه میتوانسته دو موضوع موثر واقع شده باشد: جنگ شاه عیلام "شوتروک-ناهونته" (Shutruk Nahunte) با بابلیان و همچنین خشکسالی سختی که در همان دوران در خاور میانه پیش آمده.
در برنز های نموداری که در این دوران بوجود می آیند (1150-900 ق.م) استفاده از آهن در برنز ها برای ساختن زینت آلات، و اسلحه ها بمرور به چشم میخورد و فزونی میگیرد. همچنین طرح و فرم های کاراکتریستیکی و ترکیبی تری بوجود می آید.
در سال های 900 تا 750 پیش از میلاد هر دو فلز برنز و آهن برای ساختن اسلحه بکار برده می شدند. فرم خاکسپاری ها از گروهی (فامیلی) به انفرادی تغییر میکند.
از سالهای 800 پیش از میلاد به بعد با بوجود آمدن نمونه های جدیدی از سفال نقش و نگار دار، از تعداد برنز های نموداری کاسته میشود.
آثار یافت شده از سالهای 800 تا 650 پیش از میلاد نشان می دهند که رشد جمعیت رو به فزونی بوده و متعاقب با آن بر ثروت اجتماعات نیز افزوده شده است. فرم های جدیدی از سفال نقش دار و همچنین ساخت اشیاء با کمک دو فلز برنز و آهن به چشم میخورد. همچنین نشانه های روابط جدید با بین النهرین در آثار این دوران قابل توجه است. عمده قطعات نموداری بدست آمده از این دوره شمایل ها (idoles) هستند.

داده های باستان شناسی عصر آهن
در این دوره گورستان ها دارای گور های انفرادی، نزدیک به یکدیگر و با سمت و سوهای مختلف هستند.
تمامی این گورستان ها در کنار آب رود خانه ها و یا چشمه سارها قرار دارند.
محققان در قبرستان "بردی بال" (Bard-i Bal) و "کتل گل گل" (Kutal-i Gul Gul)،شمایل هائی با تصاویر بز، همچنین تبر زین های گوناگون با نقش دست و انگشتان و قطعات و ظروف برنزی دیگری از عصر آهنII و III یافته اند که همگی از آثار نموداری برنز لرستان هستند.
در این دوره گور ها با سنگ های آهکی به شکل چهار گوش و با زاویه های گرد شده ساخته شده اند. روی گورها با سنگی صاف و افقی پوشیده شده.
در اواخر این دوره، گورها شکل بیضی به خود گرفته اند، دیوارهایشان سنگی است و سقفشان با سنگی صاف پوشیده می شده است. در سایت "چامازی موما" (Chamahzi Mumah) دور گور ها سنگ چین شده اند.

برنز های نموداری 1150-750 ق.م. :

اسلحه ها: با تیغ های منحنی و با دسته هائی فرم داده شده به شکل پنجه انسان و اشکال حیوانات. دیده می شود که بمرور زمان،بدلیل وقوع جنگ ها، اسلحه های بزرگتری ساخته شده اند.

روکش ترکش: با نقش و نگارهندسی ( یافت شده در گورستان ورکبود war kabud) یا نقش نموداری لرستان (از منبع غیررسمی).

دهن? اسب: معروفترین قطعات یافت شده نموداری برنز لرستان، قطعات تکمیل کننده قست سر لوازم اسب می باشند.
متن های بین النهرینی شهادت مستندی از رام کردن اسب و سوار کار بودن مردم اطراف بابل و ارابه دو اسبه از عصر آهن به دست می دهند. همچنین این اسناد به ما خبر می دهند که مردمان غرب ایران از آغاز هزاره اول پیش از میلاد بواسطه پرورش اسب شهره بوده اند. اهمیت این مورد بخصوص پس از بوجود آمدن سپاه سواره رو به افزایش گذارده است.
دهنه های اسب که در تحقیقات رسمی پیدا شده اند، عمدتا در گورها و همراه مردگان به خاک سپرده شده بودند. این دهنه ها به تمامی دارای وزن و اندازه قابل توجهی هستند و آثار سائیده گی بروی آنها نشان میدهد که مورد استفاده قرار گرفته اند. محور اصلی نقوش این قطعات موجودات چند گونه یا انسان هائی هستند که بر حیوانات ساطه دارند.

سنجاق ها: با نگاره های پر کار و متفاوت. بنظرمیرسد که بعنوان زینت استفاده میشده اند. سنجاق هائی که از تحقیقات رسمی به دست آمده اند، همگی در سایت "سرخ دم" (Surkh Dum) پیدا شده اند.
تحقیقات در "سرخ دم" نتیجه برنامه تحقیقاتی بود که آقای "اریش اشمیت" (Erich Schmitt) محقق و باستان شناس پس از افزایش فروش برنز لرستان در سال 1938 آغاز کرد. آقای "اشمیت" محل ساختمانی را پیدا کرد که از نظر او محل عبادت است. در میان اتاق اصلی این ساختمان باقیمانده یک ساختار آجری با محلی که پر از خاکستر و استخوان حیوانات بود وجود داشت. امکان داده می شود که این ساخته آجری پایه یک ستون باشد. اشیاء برنزی و در کنار آنها سنجاق هائی که "اشمیت" به آنها دست یافت در داخل سوراخ های دیوارهای این ساختمان قرار داده شده بودند. به نظر "اشمیت" این سنجاق هابرای ادای نذر و نیاز و خواسته در داخل سوراخ های مخصوص این کار در دیوار ها قرار داده شده اند این یافته ها بسیار مهم بودند ولی برای اولین بار در سال 1989 به آگاهی عموم رسانده شدند.
نقش های محوری سنجاق های پیدا شده در "سرخ دم"، باروری زنانه، افزونی محصول و سلطه بر حیوانات هستند.
تعداد دیگری از سنجاق ها که از منبع غیررسمی بدست آمده اند، طرح هائی متفاوت از موتیو های سنجاق های بدست آمده از "سرخ دم" از لباس ها و آرایش مو، انسان ها و حیوانات را نشان میدهند.

شمایل ها ( idoles): بنظر می آید که ساخت این فیگور ها و شمایل ها در طول زما
ن از ساده ترین طرح ها به ترکیبی ترین و پر نقش و نگارترین طرح ها تکامل یافته اند.

شمایل ها دارای سه نوع موتیو هستند:
• موتیو حیوانات مانند بز، گربه سانان (گورستان بردی بال Bard –i bal عصر آهن I-II).
• موتیواشکال انسانی که در مرکزو بین دو حیوان قرار دارند (سایت تل تولبانTaltulban عصر آهن III).
• شمایل های انسانی به فرم استوانه.

ساغرها: ساغرهای برنزی منطقه پیشکوه مربوط به عصر آهن II و III

با لوله ای بلند برای ریختن مایعات بنظر پیشگامان همین دست ظروف از نوع

سفال باشند.

غُرابه ها: این دست از ظروف گروه مهمی را تشکیل می دهند. در حالی که منبع آنان به درستی مشخص نیست.

دارای نقوش دقیق و استیل بسیار مشخصی هستند. موتیو های آنان غالبا صحنه های عمومی، شکار، ضیافت و موجودات چند گونه را تشکیل میدهند که بیشتر یاد آور هنر آشور و بابل (هم زمان با عصر آهن II و III در ایران) می باشد. برخی از این غرابه ها دارای خط میخی هستند.

شایان ذکر است که تا کنون چنین ظروفی در بین النهرین یافت نشده اند.

1) عصر برنز : 3300-1300 ق.م(خاورنزدیک)
عصر برنز I : 3300-2000 ق.م.- عصر برنزII : 2000-1600 ق.م.- عصر برنزIII : 1600-1300 ق

2) عصر آهن : 1300 تا 650 ق.م.(خاورنزدیک)
عصر آهن I : 1300 تا 1100 ق.م.- عصرآهن II: 1100 تا 900 ق.م.- عصر آهن III : 900 تا 650 ق.م

3) در سال های اخیر گروهی از محققین و باستان شناسان عصر آهن IV را که شامل دوره های تاریخی هخامنشی و اوایل اشکانی میگردد را نیز به این تقسیم بندی اضافه کرده اند.

مطالب این نوشتارفشرده ایست از گزارشات محققین.

نام  برخی از  مکان ها و لغات در لرستان

 و پیوند  آن با دیگر  زبانهای  آریایی

خورمووه  خورمآوه(خرم آباد)

از دو بخش «خور»(khor) به معنی خورشید و« موه» یا «ماوه»   به معنی «ماه» تشکیل شده و به محلی اتلاق می شده که در آن به وسیله خورشید ماههای سال را در قلعه شاپور خواست (12 برجی ) مشخص و به دیگران اعلام می کردند . برخی نیز واژه «خرمووه» را با تلفظ کنونی به معنی محل طلوع خورشید از پس کوههای سفیدکوه (جاییکه خورشید می آید یا می شود- خورمووه) و«خورمآوه» را  سرزمین خورشید وآب و آبادانی نیز می خوانند.

شهر کنونی خرم آباد :در در دره ای در شمال شاپورخواست بوسیله بلندی های مخمل کوه محصور شده است . پهنای دره نزدیک 4 کیلومتر است . آغاز بنا و رونق این شهر پس از ویرانی شاپورخواست به اواخر قرن هفتم هجری می رسد که به علت توسعه بی رویه شهر و قطع درختان باغها و تبدیل آنها به ساختمان مسکونی دچار تغییرات شده است . بخش قدیمی شهر بین رودخانه ، سفید کوه و کوه چهاریاران واقع شده و به عنوان مرکز و حاکم نشین لر کوچک در طول شش قرن کانون سیاست و داد و ستد بوده است .

خرم آباد یک بار بر اثر حمله تیمور زیانهای فراوان دید . پس از قتل شاهوردیخان آخرین اتابک لر کوچک به دست شاه عباس اول ، حسین خان والی لرستان شد و تا اوایل سلطنت رضا شاه پشت کوه لرستان به وسیله جانشینان وی اداره می شد .

خرم آباد یک بار در سال 1345 از سوی سازمان جلب سیاحان وقت در بین شهرهای کوچک عنوان نمونه گرفت و لوحه افتخار دریافت کرد .

****************

نامگذاری خیابانها و میدانها 

نامگذاری کوچه ها ، محله ها ، خیابانها و میدانها در خرم آباد ابتدا به وسیله مردم انجام می شد .

حضور یک شخص یک فامیل یک صنف و ... در یک کوچه و یا یک محله موجب میشد که مردم آن کوچه یا محله را به آن نام بشناسند و نام گذاری کنند. نامگذاری خیابانهای خرم آباد به وسیله دولت در عهد رضا شاه شروع شد . ابتدا خیابان جدید الاحداثی را که از ابتدای دوازده برجی شروع می شد و قرار بود به گل زرد ( حدود میدان سعدی= شهدای بعدی ) برسد را پهلوی نام نهادند . پس از آن به مرور خیابانهای شهر نامگذاری شد و بعد ها نیز شورایی در شهرداری مامور این کار گردید. شهرداری پس از نامگذاری معابر به وسیله آن شورا تابلو ها و دیوار کوبها را یکی پس از دیگری نصب کرد . ابتدا برای خیابانهای خرم آباد این نامها را برگزیدند :

پهلوی ، شاه ، شاهپور و سپه ، که بعدها کشاورزی ، کوی افسران ، سوم اسفند ، خرم ، ستاد لشکر 5 ، بهداری لشکر 5 ، یخچال و ... به آن افزوده گردید . در واپسین سالهای حکومت پهلوی نام خیابانهای خرم آباد از این قرار بودند : کریم خان زند ، سیروس ، کورش ، سازمان ، شاه بختی ، سعدی ژاندارمری ، خیام ، فرهنگ ، سوم اسفند ، پهلوی ، هجده متری(کمر بندی ) ، فردوسی ، حافظ ، ششم بهمن ، 25 شهریور (شمشیر آباد ) ، و صال ، مولوی ، 28 مرداد ، امیر عزیزی ، شاهپور ،و ...

همچنین شاه آباد ، قاضی آباد ، وقفی ها (وخمیها ) ، پشت بازار ، درب دلاکان ، باجگیران ، گرداب ، معدن سنگ، شمشیر آباد، باغ دختران ،و....نامهایی بودند که به یک محدوده اطلاق می شدند.

این نامها در سالهای بعد و پس از انقلاب تغییر کردند ولی بیشتر با همان نامهای گذشته شناخته شده هستند .

..................................................................................................

مطبوعات در خرم آباد  

****************

یکی از نخستین نشریه هایی که در دهه 1330 در خرم آباد پا به عرصه وجود نهاد و زمینه انتشار دیگر نشریات را فراهم آورد صدای لرستان بود .

(( پروانه انتشار )) انتشار صدای لرستان به شماره 9467/39390 در تاریخ 17/11/1329 به وسیله وزیر فرهنگ به این شرح صادر شد : (( به موجب قانون مطبوعات بند (ه) اصلاح قانون مطبوعات مصوب 12اسفند ماه 1327 چاپ وانتشار روزنامه صدای لرستان که تعداد چاپ آن 500 برگ در شهر خرم آباد در چاپخانه لدویان با روش اجتماعی به ترتیب هفتگی به چاپ می رسد به مدیریت و مسعولیت آقای روح الله قاضی زاده دارای شناسنامه شماره 1014 صادره از خرم آباد مانعی ندارد .

روح الله قاضی زاده موظف است رعایت مقررات و قوانین موضوعه را بنماید در موقع تغییر تعداد چاپ و محل و نام چاپخانه و غیره اداره کل نگارش را آگاه سازد. وزیر فرهنگ (امضاء)))

نخستین شماره صدای لرستان روز یکشنبه 16 تیر ماه 1330 در 4 صفحه در قطع 36 در 26 در چاپخانه دانش خرم آباد چاپ و انتشار یافت . در زیر عنوان این نشریه تا شماره سوم آورده اند : (( نگارنده مهدی قاضی )) و پس از آن (( مدیر : مهدی قاضی )) که وی این مسئولیت را تا شماره 17 عهده دار بوده و از شماره 18 به بعد به نام سید کاظم طاهری را ب عنوان مدیر نشریه نوشته اند .

دومین نشریه منتشر شده در سال 1330فروغ لرستان است .صاحب امتیاز این نشریه امین الله مصری و مدیریت آن را علی فشنگچی بر عهده داشت . فروغ لرستان در قطع 31 در 42 در 4 صفحه منتشر می شد . جای اداره این نشریه خرم آباد جنب پست و تلگراف بود و بالای عنوان این نشریه در هر شماره جز شماره 14 می نوشتند : (رسم و ره آزادی یا پیشه نباید کرد / یا آن که ز جانبازی اندیشه نباید کرد ).

فروغ لرستان از دهم مهر ماه 1330 تا دوازده اسفند ماه همان سال مجموعا چهارده شماره در خرم آباد منتشر شد . دوازده شماره فروغ لرستان در پاییز 1330 و دو شماره آن در زمستان همان سال انتشار یافت .

(( با من به طرهان بیایید ، داستان واقعی جنایت هولناک : انتقام خونین در دل شب ، نوشته اسفندیار غضنفری امرایی ، تازه ترین اخبار ، اخبار کشور ، جهان و شهری ، نگاهی به جراید ، تلگرافهای وارده ، پیام و پاسخ خوانندگان ، بهترین اشعار از جمله شعر هایی از حسام الدین ضیایی ، جواد طاهری و اسفندیار غضنفری امرایی و نیز مقالاتی از علی اصغر فشنگچی ، سید کاظم طاهری ، نبی صادقی ، سید حسن طاهری ، ناصر عسگری و ... از جمله مندرجات این نشریه بوده اند.

معرفی دو تن از نویسندگان و محققان خرم آبادی

*****************************************

استاد اسفندیار غضنفری امرایی : اردیبهشت 1294 – اسفند 1371 )شاعری توانا و پژوهشگری کوشا بود و بیش از نیم قرن به رغم نا مهربانیهایی که در حقش روا داشتند دمی نیاسود و بی وقفه تلاش کرد .او از آغازین سالهای 1330 پس از حدود یک دهه انتظار چون از ناشران و ادارت دولتی نا امید شد به فکر افتاد که به هر طریقی آثار خود را به چاپ برساند .

شادروان غضنفری از سال 1346کتابدار کتابخانه عمومی شهر خرم آباد شد و کتابهای ارزنده ای بدان مجموعه افزود و همه هفته در آن کتابخانه شب شعر برپا کرد . لغت نامه لکی دربر دارنده 7

هزار واژه لکی و لغت نامه لری مشتمل بر 7 هزار واژه لری را گرد آورد . تاریخ و جغرافیای لرستان را نوشت . آداب و رسوم و ضرب المثل های لری و لکی را نگاشت، 12 هزار بیت شعر سرود .

شرح حال ملا پریشان جلد دوم کتاب گلزار ادب لرستان ، نادر نامه و ... را تدوین کرد . اما دریغا که ربع قرن نتوانست این آثار را به چاپ برساند .

*******************

مهدی کاظمی طولابی:فرزند محمد در  سال 1296 خورشیدی در خرم آباد دیده به جهان گشود و در روز 28 مرداد ماه 1368 در تهران بر اثر سکته قلبی رخت از جهان فانی بر بست .

کاظمی طولابی دوران کودکی و نوجوانی ، تحصیلات خود را در خرم آباد گذراند و دغدغه نان او را به اداره ثبت اسناد و املاک خرم آباد کشانید و در سال 1312 در این اداره استخدام شد. شهر به شهر و دیار به دیار با مسئولیت های مختلف در این اداره روزگار گذراند تا اینکه در سال 1344 با سمت معاون اداره کل ثبت اسناد و املاک کرمان بازنشسته شد .

شادروان کاظمی طولابی در زمان حیات اظهارمی داشت که شعر گویی را از ده سالگی آغاز کرده است و سال 1306 را سرآغاز حیات ادبی خود بر می شمرد . اما به اعتقاد ما حیات ادبی و قلمی او را باید به دو دوره تقسیم کرد .

دوره اول از سال 1306 تا 1348 به تناوب شعر سرود و در انجمن های ادبی شرکت کرده و شعر های او در نشریه های مختلف از جمله کانون شعرا ، تهران مصور و ...چاپ شده اند و دوره دوم از سال 1348 تا 1368 که در این دو دهه افزون بر فعالیتهای ادبی و قلمی دهه های قبلی ،قرآن کریم را تفسیر منظوم کرد و کتابها یی همچون گنج لر و کشکول یا کوکبی از آسمان ادب لرستان را انتشار داد . گنج لر : مشتمل بر نظم و نثر و آثار و اشعار مذهبی ،عرفانی ،ادبی ،ملی ، انتقادی ، اجتماعی ، فکاهی ، اشعار به سبک قدیم و جدید و تاریخچه مختصر لرستان بدون احتساب جلد و فهرست در 334 صفحه با قطع وزیری در مهر ماه 1350 در چاپخانه دانش خرم آباد با سرمایه مولف چاپ و منتشر شد .

کشکول یا کوکبی از آسمان ادب لرستان : در سال 1356 در 144 صفحه با قطع وزیری نشر یافت .

این کتاب عمدتا در بر دارنده شعر های شادروان مهدی کاظمی طولابی است .

گردشگاههای و مکانهای دیدنی خرم آباد  

..............................

 1- در شمال خرم آباد دره زیبای مخمل کوه :مشهور به تنگ شبیخون قرار دارد که گردشگاهی خرم و دلنشین است . مخمل کوه را به علت پوشیده بودنش از گل سنگ به این نام می خوانند. از این تنگه شاه راه درجه یک و آسفالته ای دشت زیبا و سرسبز الشتر و دلفان را از راه هرسین به کرمانشاه منتهی می کند . دشت الشتر به فاصله 40 کیلومتری شهر خرم آباد قرار دارد و به علت آب و هوای معتدل و وجود دشتهای سبز و مناظر طبیعی از نقاط بسیار جالب و دیدنی است که از راه آسفالته برای رفتن به آنجا نیم ساعت وقت لازم است . فرآورده های دامی در الشتر فراوان وتنگه کهمان در دامنه کوه گرین و رودخانه آن با درختان جنگلی از بدایع طبیعت است .

2- گردشگاه جنگلی نوژیان: در جنوب شرقی خرم آباد به فاصله تقریبآ 40 کیلومتری بر بالای کوه تاف قرار دارد . در کوه تاف انواع گیاهان دارویی میروید و طبیعت و آبشار زیبای آن براستی دیدنی است .راه تاف آسفالته و قسمتی خاکی اما خوب است . این راه تا ایستگاه کشور ادامه میابد .

3- گردشگاه گوشه یا شهنشاه: در جنوب خرم آباد دره ای است مصفا و پوشیده از باغهای انار و انجیر. بقعه شجاع الدین خورشید نخستین اتابک لر کوچک نیز در این محل قرار دارد و علت شهنشاه نامیدن آن نیز به همین سبب است . گردشگاه در حدود 20 کیلومتری خرم آباد و بر سینه کوه هشتاد پهلو واقع شده . دیدگاه وسیع دشت کره گاه و دره خرم آباد و پیج و خم های رودخانه و دامنه های سفید کوه و کوه یافته هر رهگذری را به توقف و نظاره وامیدارد.

4- غار کوگان و دژ چشمک: در شمال تنگه چشمک و در مسیری که از منطقه میان کوه و جنگلهای انبوه آن می گذرد و در جنوب شهر پلدختر به جاده سراسری منتهی می شود ، دژ کهن و چشمک که از آثار آغاز دوره صفوی است دیدن دارد .در شرق این دژ راهی روستایی به دهکده و تنگه زیبای کوگان می رسد.در دره و بر سینه جنوبی کوه (غاریا) بقایای دژ سنگی و دو طبقه کوگان قرار دارد که ظاهرآ از آثار اشکانیان است .

غارهای منطقه میان کوه اغلب زیستگاه دوره پارینه سنگی بوده است .گورستان باستانی و کهن دهکده چشمک نشانه های فراوانی از دوره های فرهنگی گوناگون را داراست .این راه تا پیش از سلطنت پهلوی و ایجاد راه سراسری راه کاروان رو خرم آباد به دزفول بود که از کوهستانی پر نشیب و فراز می گذشت.

در دوره صفویه در هر منزل راه – از هر پنج فرسنگ و یا 30 کیلومتر کاروانسرایی ساخته شد که اسامی آنها در مسیر راه باستانی خرم آباد به اندیمشک و دزفول عبارت است از : گوشه ، چشمک ، قلعه نصیر ، اوسر ،میش ون ،رزه و چارتا .

5 سراب چنگایی: و نیلوفر های آبی آن از جمله دیدنیهای منطقه است . ریشه گلهای نیلوفر این سراب در سال 1131 هجری قمری به دستور علی مردان خان والی لرستان از سراب نیلوفر کرمانشاهان به این منطقه آورده و کشت شد .

6- مجموعه دیدنی سراب کیو : شامل دریاچه ،فضای سبز و امکانات تفریحی برای کودکان بوده و چشمه آن تقریبآ 9 ماه از سال دارای آب است . از اواخر اسفند زایش سراب شروع میشود و آب در حد نهری بزرگ ار آن بیرون می آید . آب در سطح وسیع و قیفی شکل چشمه که نزدیک 5 متر گودی دارد کبود یا آبی تیره دیده میشود و به همین علت آن را کیو یا کبود آب می گویند .

7- باغ کشاورزی: گردشگاهی دلپذیر است . این باغ از پدیده های دوران تازه است و نزدیک به چندین دهه از عمر آن می گذرد . در مرکز اداری باغ که محل تحقیقات کشاورزی است نهالهای میوه وجود دارد.

8- خلدبرین : در شمال شهر ، در پای مخمل کوه و در کنار چشمه آب و چنارهای کهن قرار دارد. منظره شهر و دشت و دره خرم آباد از این نقطه دیدنی است .

9- دژ شاپورخواست: یا فلک الا فلاک از بناهای کهن شهر است . به روایت تاریخ این دژ اولین بار به دستور شاپور اردشیر ساسانی ساخته شده و نام آن از نام باستانی شهر شاپورخواست گرفته شد.

در کاوشهای به عمل آمده پایه ها و پی های قدیمی تری یافت شد که هیچ ارتباطی با ساختمان کنونی نداشته است. قدیمی ترین کتاب که در آن از شاپورخواست یاد شده ( مجمل التواریخ و القصص)

به تصحیح شادروان بهار است . این دژ در فراز و نشیب روزگاران حکمرانی فرمانروایان متعددی را شاهد بوده است ، چند بار به ویرانی کشیده شده و هنگام آبادانی بیشتر مرکز نگهداری گنج ها و خزانه شاهان و فرمانروایان بوده است .

در سال 404 هجری قمری و زمان سلطنت دیلمیان ثروت و غنیمتی که در اختیار خاندان (حسنویه) بود از این دژ به دست آمد .روایت است که برای حمل غنایم هرچه چهار پا بود پر بار کردند و به جانب بغداد بردند.

زمانی که شاپورخواست متروک و شهر تازه ای بنا شد آن را( قلعه خرم آباد )نامیدند. یورش ستمکارانه صاحب قران خونخوار تیمور در کتاب (ظفرنامه) چنین گزارش شده است :(...روز سیوم به فیروزی و خرمی به خرم آباد رسید...صاحب قران کامکار یک شب به سعادت آنجا بگذرانید و روز دیگر به جهت محاصره قلعه خرم آباد جماعتی از سپاه را تعیین فرمود...) در یورش تیموری شهر و قلعه زیانهای فراوانی دید که باز تعمیر و ترمیم شد .ظاهرآ نام( فلک الافلاک) از دوره قاجاریه روی آن گذاشته شده است. این دژ بر روی تپه ای در کنار شهر قدیمی واقع شده و از زیر تپه و دژ چشمه های بزرگ آب جریان دارد. یک چشمه یا سراب در دامنه شرقی و یک چشمه بزرگ و چند چشمه کوچک در دامنه شمالی تپه و دژ جاریست و هم اکنون آب آشامیدنی بخشی از شهر از این چشمه ها تامین میشود .

اطراف و دامنه دژ در دوره قاجاریه به دستور محمد علی میرزا دولتشاه حاکم لرستان باغی ایجاد شد که آنرا (گلستان ارم ) نامیدند.هم اکنون نیز چشمه ساران و باغ دژ را (گلستان) می گویند.این محوته بزرگ و مشجر تا سال 1356 پادگان نظامی بود و اینک دانشگاه لرستان در آن استقرار یافته که آن هم توسط میراث فرهنگی لرستان خریداری شده و هنوز کاملآ تخلیه نشده است.این دژ بارویی با 12 برج داشته که به روایتی بر اساس یک محاسبه نجومی بنا شده و هر برج در هر ماه شاخص نیم روز و حرکت خورشید بوده است . از آن بارو تنها یک برج در سمت غربی تپه باقی مانده که اکنون هم به دوازده برجی مشهور است .

در این دژ یک کتابخانه ،یک نمایشگاه از سنگ نوشته ها و سنگ گورهای قدیمی به جا مانده از قرن پنجم هجری به بعد ، موزه مردم شناسی استان شامل لباس ، فرش دستبافتها و صنایع و وسایل زندگی روستایی ایجاد شده و موزه اشیاء باستانی نیز در کنار آن میباشد که در حال حاضر قابل بهره برداری و نمایش نیست .

از مفرغ های لرستان و مفرغ های مشبک و کتیبه دار از دوره سلجوقیان تا قاجاریه نیز نمونه های ارزشمندی را در این موزه می توان سراغ گرفت . ( تعدادی از اشیاء غار تاریخی کلما کره هم در آن موجود است).

10 –گرداب سنگی: اثری است از دوره ساسانی و نام محلی آن (گردوبردینه ) است. گرداب سنگی چشمه آبی است که تقریبا 9 ماه از سال آب دارد و از اواخر اسفند ماه پر آب تر می شود. در بهار آب چشمه فراوان و در پائیز کم آب است آب را با بستن دریچه شرقی آن از مسیر نهری که هنوز آثار آن باقی است به دره بابا عباس میبرده اند.این گرداب در غرب شهر و در محلی به همین نام واقع است.

11- بقعه امام زاده زید ابن علی در وسط شهر قدیمی و در محله ای به همین نام قرار دارد .به باور مردم بقعه محل دفن امام زاده زید ابن علی بن حسین (ع) است.نخستین بار (ابو نجم بدر حسنویه )

در سال 404 هجری بر روی این مزار بقعه ای ساخت و هم اکنون سنگ نوشتهای به خط کوفی خرطومی با قید تاریخ بنا در این مکان باقیست. در سال 1117 بقعه به دستور علی مردان خان پسر حسین خان والی لرستان به وسیله معماری به نام حاج ابراهیم اصفهانی تجدید بنا شد.در سال 1307 هجری قمری شخصی به نام حسین فرزند جهانگیر بقعه را تعمیر و بخشهایی از آن را تجدید بنا کرد.وی همچنین دو گلدسته مدور برای بقعه ساخت. تاریخ این دو تجدید بنا و تعمیر انجام شده بر روی قطعه سنگی مرمر به رنگ یشم کنده و بر بالای در ورودی کار گذاشته شد . در تعمیرات اخیر این کتیبه سنگی به انبار بقعه انتقال یافت . البته در ورودی بقعه که چوبی و بسیار نفیس است توسط استاد جمال الدین اصفهانی در سال 950 هجری قمری ساخته شده است.

12- مسجد جامع خرم آباد : مسجد جامع خرم آباد در سال 1070 هجری قمری توسط( شاه پرور سلطان ) دختر (آغوربیک) و همسر شاه رستم ، اتابک لر کوچک ساخته شد. مسجد در سال 1110هجری قمری به دستور شاه سلطان حسین صفوی تعمیر شد و سنگ نوشته مربوط به این فرمان هم اکنون در بخش سنگ نوشته های تاریخی دژ شاپورخواست نگهداری می شود. یک بار نیز خدایی خان حسنوند جد اعلای طایفه حسنوند در دوره کریم خان زند و یکبار هم به وصیت ملا محمد تقی خرم آبادی ، شخصی به نام زکی خان به تعمیر مسجد همت گماشت.

13- بقعه بابا طاهر : در محله ای قدیمی به همین نام در نزدیکی جنوب غربی دژ شاپورخواست قرار دارد. سبک اصلی بنا قدیمی است و آن را به شاعر و عارف بزگ ایران بابا طاهر نسبت می دهند. در سمت غربی بقعه زاویه ای است که آن را قلندر خانه می گویند.

14- پلهای خرم آباد :قدیمی ترین پل خرم آباد از آثار دوره صفویه (زمان شاه سلطان حسین )است این پل 20 چشمه دارد که غیر از موج شکنها بقیه آجر است . از میان پل سنگ نوشته ای رمز گونه به دست آمده که هم اکنون در بخش کتیبه ها نگهداری می شود.

پل خرم آبادی دومین پل بزرگ واقع در جنوب شهر است که ساختمان آن به هزینه شخصی شادروان علی عسگر خرم آبادی از معاریف شهر در نهم اردیبهشت 1333 شمسی آغاز شد و کار احداث و اتمام آن دو سال و نیم طول کشید. طرح و نقشه و نظارت ساختمان پل از شادروان معمار یوسف فشنگچی بود. بسیاری از پلهای مسیر راههای لرستان از کارهای این معمار به نام است.

15- معبد مهری : در جنوب غربی شهر به فاصله 8 کیلومتر سمت راست جاده خرم آباد به کوهدشت در دره باباعباس که اکنون منطقه ممنوعه نظامی است. در سینه کش کوه ودر قسمت آغازین سفید کوه دخمه ای در دل کوه کنده شده است. دخمه در اطراف خود چند ستون و چهار دیوار سنگچین شده دارد . در غرب دخمه بر بلندی تیغه کوه از طریق پله های سنگ چین شده میتوان به سطح نسبتآ بازی رسید که شباهت فراوانی به قربانگاه دارد بلندی این نقطه تا دامنه دخمه 20 متر است . زائران دخمه را فقط زنان تشکیل می داده و مردان حق ورود به آنرا نداشته اند. ظاهرا این دخمه و مجموعه آن به اعتقادات آئین مهر مربوط می شود و معبدی برای پرستش مهر بوده است. در دره بابا عباس مزار دیگری وجود دارد که ظاهرا مدفن ماما جلاله مادر شاه خوشین پیشوای بزرگ اهل حق باشد.

16- بازار سر پوشیده یا کاروانسرای میرزا سید رضا : این بازار در سال 1301 هجری قمری بوسیله میرزا سید رضا که اصالت تفرشی دارد ساخته شد. میرزا سید رضا مستوفی حکومت بود و بعد از مدتی به نایب الحکومه ای رسید . این بازار که سالها مرکز داد و ستد و فعالیتهای اقتصادی با شهر های دیگر به شمار می رفت دارای دو راسته شرقی با 24 دهنه دکان و راسته شمالی شامل 16 دهنه و محوطه و صحن بارانداز با 24 دهنه دکان است. هم اکنون تمامی این بازار در اختیار زرگرها و مرکز خرید و فروش طلا است.

17- پادگان سابق ارتش یا گلستان ارم دوره قاجاریه : اکنون به دانشگاه لرستان واگذار شده و یکی از نقاط دیدنی و پر طراوت شهر خرم آباد است . ( این مکان نیز در اختیار میراث فرهنگی لرستان گذاشته شده است ).

******************************************************************

مطالبی که تا کنون ذکر شد همه نشانگر این مطب است که شهر خرم آباد با تاریخچه و گذشته تاریخی و کهن که در هر دوره از زندگی مردم و حکومت حکمرانان و دولتهای مختلف را به خود دیده و همواره مرکزی برای رشد و نمو مردم و پیشرفت تمدن استان بوده است و نقش موثری در فرهنگ مردمان این دیار داشته، در دوره معاصر و سالیان اخیر با وجود داشتن استعدادهای فروان در زمینه های علمی ، فرهنگی ، هنری و سایر موارد همیشه مورد کم لطفی مسئولین قرار گرفته و سهم واقعی خود را از تغییرات و پیشرفت زمانه را نگرفته و با وجود ذخایر عظیم و فعال نیروی جوان و پر شور و منابع طبیعی غنی و فروان همچنان در شمار شهر های محروم قرار دارد . با توجه به نرخ بالای بیکاری در این شهر میتوان آینده نا مطلوبی برای آن پیش بینی نمود که خود جای بحث و نگرش کاربردی فراوان دارد .

 *توجه به نیروی عظیم جوانان ، تربیت استعدادهای نهفته ، ایجاد مراکز صنعتی

 برای جذب نیروی کار و کم کردن آمار بیکاری ، توجه به رشد فرهنگی و مسائل اجتماعی ، تقویت اقتصادی بازار شهر با جذب سرمایه های سرمایه گذاران خارج از استان یا خارج از کشور ، توجه ویژه به صنعت پر بار توریسم و فراهم نمودن امکانات لازم برای آن و فرهنگ سازی در این زمینه ،ایجاد امنیت برای گردشگران و تامین رفاه آنان می تواند آینده درخشانی را برای شهر ما ، خرم آباد که بی اغراق می توان آن را از اولین جایگاه ها و خاستگاه بشر نامید پیش بینی کرد .*

به امید روزهای خوش برای شهرم *خرم آباد *

 منابع:1- آثار باستانی لرستان جلد اول تالیف :حمید ایزدپناه چاپ دوم جلد 1 فصل چهارم بخش اول از صفحه (64 – 60 ) چاپ انتشارات نقش جهان سال انتشار 1363 .

 2- خرم آباد شناسی تالیف:سید فرید قاسمی. (جلد 1 صفحه 76   96 – 94) جلد دوم (15 – 14 )

 ( 35- 34 ) (56- 54 ) چاپ انتشارات افلاک 1378 .

3- شناخت شهرهای ایران ،مولف :عبدالحسین سعیدیان از صفحه( 386-380 ) چاپ اول سال انتشار 1379 انتشارات علم و زندگی .

 کپی شده از:

گرد آوری : امید ... 

www.butterfly979.persianblog.com

آدرس سایت مربوط : http://formycity.persianblog.com/

از خیل عظیم مشاهیر علمی این سرزمین کهن میتوان به:

دکتر محمد عالیخانی -دکترای حقوق بین الملل از فرانسه-سفیر ایران در سالهای نخست انقلاب-استاد دانشگاههای تهران و شیراز و خرم آباددر سالهای متمادی -ساکن آمریکا

محمد پورسرتیپ-سفیر حکومت شاهنشاهی در سوریه و به گفته امیر احمدی از تحصیل کرده های حکومت

فتح الله پورسرتیپ - نایب رییس مجلس شورای ملی در دوره های متمادی قبل از انقلاب

پروفسور چگنی-رییس انجمن پلاسما ولیزر ایران

پروفسور امان الهی بهاروند-استاد دانشگاههای ایران

پروفسور حمیدرضا تیزهوش(http://pami.uwaterloo.ca/tizhoosh/)

دکتردلاور-استاد دانشگاههای ایران

دکتر محمد حسین حجاریان

دکتر محمد حسن حجاریان

دکترعبدالحسین زرین کوب

مهرداد اوستا

دکتر جعفر شهیدی

دکتر هوشنگ اعظمی

فتح الله پورسرتیپ نایب رییس مجلس شورای ملی و به گفته سردار امیر احمدی از تحصیلکرده های حکومت(افتخار لرستان)

آیت الله بروجردی

آیت الله کمالوند

دکتر مهرداد

محمد علی ساکی

وبسیاری از عالمان دیگرکه در خارج از کشور به سر می برندوعالمانی که اسم آنها به دلیل کم اطلاعی بنده از قلم افتاده است

استان لرستان

مرکز: خرم آباد

•  تعداد شهرستان: 9 شهرستان

  لرستان سرزمینی زیبا و پر رمز و راز با آب و هوای دل پذیر و محصور در کوه های مرتفع در غرب ایران قرار گرفته است .

فضای طبیعی و پربرکت استان لرستان سبب شده که این منطقه از روزگار باستان تاکنون محل زندگی اقوام و گروه های اجتماعی مختلف باشد. به همین لحاظ نیز دربرگیرنده‌ی آثار متعدد معماری و تاریخی از دوره های مختلف تاریخی است که آثار یادشده امروزه جزو جاذبه های معماری و تاریخی این دیار به شمار می آیند. کشفیات باستان شناسی حکایت از زندگی دیرینه‌ی انسان ها در این منطقه دارد .

  استان لرستان دارای آب و هوای متنوعی است. در زمستان، هنگامی که در شمال لرستان برف و کولاک و سرمای شدید جریان دارد،قسمت های جنوبی آن از هوای مطبوع و بارانی برخوردار است. غذاهای استان لرستان را انواع آش های محلی، غذاها، دسرها و شیرینی های سنتی تشکیل می دهند که مهم ترین آن ها را عدس پلو با گوشت،باقلاپلو، کباب چنجه، کپه‏‏، کال جوش یا کله جوش، ُماج و کوفته تشکیل می دهند.

انواع صنایع دستی عشایرلرستان عبارت اند از: سیاه چادر، چیت، قالی و گلیم.

صنایع دستی روستایی را قالی، گلیم، رنگرزی و جاجیم بافی تشکیل می دهند و عمده صنایع دستی شهری را نیز خراطی، ورشوسازی، قالی بافی و گلیم بافی تشکیل می دهد.

 موسیقی لری با موسیقی ‹‹ردیف دستگاهی›› پیوند نزدیکی دارد. بخش مهمی از این موسیقی از طریق کمانچه و کمانچه نوازی محلی در موسیقی رسمی ایران ‹‹ردیف›› نیز تاثیر گذاشته است. اغلب موسیقی های محلی لرستان در دستگاه ماهور و بیش تر با ساز کمانچه اجرا می شوند. موسیقی های لرستان به چهار بخش موسیقی کار، موسیقی مراسم، موسیقی عروسی و موسیقی ترانه های روز تقسیم شده است. ترانه ها و رقص های متداول لری بیش تر در مورد طبیعت وحماسی می باشند و ترانه هایی که جنبه تغزل دارند، در بین مردم از تداول کم تری برخوردار هستند

پوشش زنان عشایری، پیراهن‌های بلند، دامن‌های چین‌دار رنگی، کتی بدون آستین از پارچه‌های مخمل رنگی، یک جفت گیوه و روسری‌هایی به رنگ‌های سبز، قرمز وصورتی به نام «مینا» است. زنان قسمتی از مینا را به لچک سنجاق می‌کنند و بقیه‌اش را روی شانه‌ها و پشت سر می‌اندازند.

پوشاک مردان نیز دو نوع است که هر کدام را در زمان مناسب خود می‌پوشند، در روزهای عادی، مردان شلوار دبیت مشکی گشادی می پوشند و پیراهنی با یقه‌ی گرد که دکمه‌ای بر روی شانه دارد به تن می کنند. چوتا یا چوخا، بالاپوش بختیاری است و پارچه‌ای از جنس پشم دارد. پیش از متداول شدن چوقا از قبا استفاده می شد و روی آن شال می‌بستند .

 البته آنچه یادآور شدیم در مورد لرستان کهن می باشد که هم اکنون بسیاری از این رسومات کنار گذاشته شده اند.ضمنا رسم ورسومات ذکر شده در میان عشایر بوده و رابطه ایی با زندگی شهری استان ندارند. 

روستاهای نمونه گردشگردی این استان عبارتند از :ایمان آباد(کنگرزرد-گیلاوند-مهمیل -امامزاده زیبامحمد-طرس-تاریکدر)- امامزاده قاسم – بیشه – چنار گریت – رباط نمکی – سراو.... – سنگتراشان – کمندان – گابکان – گوشه - شهنشاه - ترجبان – ولیعصر (میرآباد ) ولائی

مسیرهای گردشگری عمومی کشور

استان لرستان